Bir veritabanı yaratılırken, veri depo yapısı kurulur. Bu yapı bir veri dosyası içerir. Bu veri dosyasında ise veritabanı nesneleri, ve bir transaction log dosyası bulunur. Bir veritabanı yaratmadan önce SQL Server’ın veriyi nasıl yerleştirdiğini bilmek gerekir.

Veritabanı Dosyalarını Yönetme

Bir veritabanı yaratırken anlaşılması önemli olan şey, vertabanını yerleştirmek için gerekli olan disk alanının hesaplanması ve belirlenmesidir. Veri yerleştirme ile ilgili adımlar:

I.                     Bütün veritabanları, birincil veri dosyalarına (.mdf) ve bir ya da daha fazla transaction log dosyalarına (.ldf) sahiptir. Bir veritabanı ayrıca ikincil veri (.ndf) dosyalarına sahiptir.

II.                   Bir veritabanı yaratıldığı zaman, sistem tablolarını içeren, model veritabanının bir kopyası veritabanına kopyalanır. Bir veritabanının minimum boyutu model veritabanı boyutundan daha büyük veya boyutuna eşit olmalı.

III.                  Veri, Pages olarak adladırılan 8kb’lik disk bloklarının içine yerleştirilir. Bu, bir veritabanı megabyte başına 128 sayfa depolar anlamına gelir.

IV.                Rowlar sayfaları span etmezler. Böylece tek bir row’daki maximum veri miktarı 8092 byte’tır.

V.                  Tablolar ve indexler extentler içine yerleştirilirler. Bir alan 8 sayfa veya 64kb’tır. Böylelikle bir

veritabanı megabyte başına 16 alana (extent) sahiptir. Küçük tablolar, diğer veritabanı nesneleriyle alanları paylaşırlar.

VI.                Transaction log dosyaları, başarısız sistem olaylarında, veritabanını iyileştirmek için gerekli bütün bilgileri tutarlar. Transaction log’un boyutu veri dosyalarının %25’idir.

Transaction Log Nasıl Çalışır

Transaction Log, veri değişikliklerini (INSERT, UPDATE, DELETE gibi) kaydeder. Logging process aşağıdaki gibidir:

(a)     Veri değişikliği uygulama tarafından gönderilir.

(b)     Bir değişiklik çalıştırıldığı zaman, sahte veri sayfaları diskten memory’ye (buffer cache olarak adlandırılır) yüklenir.

(c)     Herbir veri değiştirme statement’I log içine kaydedilir. Veritabanında değişiklik yapılmadan önce, değişkilik log içine kaydedilir ve diske yazılır. Bu tip log write-ahead log olarak adlandırılır.

(d)     Veri sayfaları buffer cache içinde bulunduğunda ve log sayfaları, transaction log dosyaları içindeki disk üzerinde tutulduğunda, checkpoint process, tüm tamamlanmış işlemleri, disk üzerindeki veritabanına yazar.

Sistem başarısız olursa, otomatik geri alım işlemi, bütün tamamlanmış transactionları ileri göndermek için ve tamamlanmamış transactionları geri döndürmek için transaction logu kullanır. Log’daki Transaction marker’lar, otomatik geri alım işlemi sırasında kullanılır ve transaction’ların başlangıç ve bitiş noktalarını belirler. Bir checkpoint oluşursa, veri dosyaları diske yazılır.

Veritabanlarıyla Çalışma

Bir Veritabanı Yaratma

Databse Creation Wizard, SQL Server Enterprise Manager veya CREATE DATABASE kullanılarak bir veritabanı yaratılabilir. Bir veritabanı yaratma işlemi, o veritabanı için ayrıca bir transaction log yaratır. SQL Server’da bulunan herbir veritabanı ile ilgili bilgiler, master veritabanındaki sysdatabases tablosu içinde tutulur. Böylece Transact-SQL kullanıldığı zaman, bir veritabanı yaratmak için master veritabanı kullanılmalı.

Bir veritabanı yaratma, bir veritabanı ismi belirleme ve veritabanı dosyalarının yerini ve boyutunu belirtme işlemidir. Yeni bir veritabanı, model veritabanının bir kopyası olarak yaratılır. Model veritabanındaki ayarlar ve seçenekler yeni veritabanı içine kopyalanır.

Bir veritabanı yaratırken, aşağıdaki seçenekler ayarlanabilir.

Primary

Bu seçenek, primary filegroup’daki dosyaları belirtir. Primary filegroup, veritabanı sistem tablolarının tümünü içerir. Ayrıca kullanıcı filegrup’lara verilmeyen tüm nesneleri içerir. Bir veritabanının sadece bir tane birincil dosyası vardır. Eğer PRIMARY anahtar kelimesi belirtilmemişse, statemnet’taki ilk dosya birincil dosya olur.

Dosya Adı

Bu seçenek dosya için, işletim sisteminin dosya adını veya path’ini belirler. Os_file_name’deki path, SQL Server’ın kurulduğu server üzerinde bir klasör belirler.

Boyut

Bu seçenek dosyanın boyutunu belirler. Boyutlar megabyte veya kilobyte olarak belirtilebilir. Veri dosyaları için minimum değer 1MB’tır, geçerli değer 3 Mb’tır ve log dosyalar için 1 Mb’tır.

MaxSize

Bu seçenek, genişleyen dosyanın maximum boyutunu belirler. Boyutlar megabyte veya kilobyte olarak belirtilebilir. Eğer herhangi bir boyut belirlenmemişse, dosya disk dolana kadar genişler.

Dosya Artışı

Bu seçenek, dosya artışını belirler. FILEGROWTH ayarı, MAXSIZE ayarını aşamaz. Sıfır değeri artış olmadığını gösterir. Boyutlar megabyte veya kilobyte veya % olarak belirtilebilir. FILEGROWTH belirlenmemişse, geçerli değer 10 percent’tir. Minimum değer 64 KB’dir.

Örnek: Aşağıdaki örnek 10 MB birincil veri dosyası ve 3 MB log dosyası ile library isimli bir veritabanı yaratır.

CREATE DATABASE library

ON 

   PRIMARY (NAME =library_data,)

   FILENAME=’c:\msSQL7\data\library.mdf’,

   SIZE=10MB,

   MAXSIZE=15MB,

   FILEGROWTH=20%)

LOG ON

   (NAME=library_log,

    FILENAME=’c:\ msSQL7\data\library.ldf’,

    SIZE=3MB,

    MAXSIZE=5MB,

    FILEGROWTH=1MB)

Veritabanı Seçeneklerini Ayarlama

Bir veritabanı yarattıktan sonra veritabanı seçenekleri değiştirilebilir. Veritabanı seçenklerinin çoğu SQL Server Enterprise Manager tarafından ayarlanabilir. Veritabanı seçenekleri tümü ise sp_dboption stored procedure’ı tarafından ayarlanabilir.

Veritabanı Seçeneklerini İzleme

Veritabanlarını Değiştirme

Veritabanı genişler ya da değişirse, veritabanı boyutu otomatik olarak genişletilebilir veya küçültülebilir. Bir veritabanı uzun zaman kullanılmazsa, bağlı olduğu dosyalarla birlikte kaldırılır.

Veri ve Log Dosyalarının  Büyümelerini Yönetme

ALTER DATABASE library

   MODIFY FILE (NAME= ‘library_log’,

   SIZE = 10MB)

GO

ALTER DATABASE library

ADD FILE

(NAME=library_data2,

 FILENAME = ‘c:\mssql7\data\library2.ndf’,

 SIZE=10MB,

 MAXSIZE=20MB)

GO

Veri dosyaları büyüdüğü zaman, veri veya log dosyalarının boyutları büyütülebilir. Veritabanı büyümeleri, SQL Server Enterprise Manager veya ALTER DATABASE ifadesi kullanılarak yönetilebilir. ALTER DATABASE ifadesini kullanabilmek için Master veritabanında olmak gerekir.

Veritabanı boyutu aşağıdakiler tarafından kontrol edilebilir.

Ø       Otomatik olarak genişlemesi için veri tabanı ve log dosyalarını konfigüre ederek

Ø       Veritabanı ve log dosyalarının max boyutunu el ile arttırarak

Ø      İkincil veritabanı ve log dosyaları eklenerek

Otomatik Dosya Büyümesinin Kullanımı

Otomatik büyüme seçeneği, SQL Server Enterprise Manager veya ALTER DATABASE ifadesi kullanılarak ayarlanabilir. Otomatik dosya genişlemesi, artan veritabanı boyutu ile ilgili olan administrative task’ları azaltır. Başlangıç boyutu, max boyut ve herbir dosya için artış belirlenebilir. Max boyut belirlenmemişse, bir dosya diskteki uygun alan boyunca genişleyebilir.

Veritabanı Dosyalarını Genişletme

Varolan bir dosyanın otomatik olarak genişlemesi konfigüre edilememişse, boyutu yine de arttırılabilir.Büyüme artışı için, 0 değeri otomatik olarak büyütülemeyeceğini gösterir.

İkincil Veritabanı Dosyaları Ekleme

Veritabanı dosyasının boyutunu genişletmek için, ikincil veritabanı dosyaları yaratılabilir. RAID sistemlerinin disk-striping özellikleri kullanılmadığında, veri dosyalarını, farklı fiziksel diskler üzerine yerleştirmek için, ikincil veritabanı dosyaları kullanılır.

Aşağıdaki örnek geçerli log boyutunu artırır ve library veritabanına ikincil veri dosyası ekler.

ALTER DATABASE library

  MODIFY FILE (NAME=’library_log’,

  SIZE=10MB)

GO

ALTER DATABASE library

ADD FILE (NAME=’library_data2’,

FILENAME=’c:\msSQL7\data\library2.ndf’,

SIZE=10MB,

MAXSIZE=20MB)

GO

Bir Transaction Log’u Genişletme

Bir veritabanı genişlerse veya veri değiştirme aktivitesi artarsa, transaction logu genişletmeye ihtiyaç duyulabilir.

Log Denetimi

Log düzenli olarak denetlenirse, genişlemesi de kontrol altına alınabilir.

Gerekli Olduğu Zaman Log’u Genişletme

SQL Server Enterprise Manager veya ALTER DATABASE ifadesi kullanılarak transaction log genişletilebilir.

Extensive Log Aktivitelerine Neden Olan Durumlar

Extensive Log aktivitelerine neden olan durumlar, aşağıdakileri içerir.

·         İndexlere sahip olan bir tabloya yüklenmiş bilgiyi içerir. İndexleri olmayan tablolar yüklenirken sadece extent allocationlar log edilir.

·         Tek bir işlemle, bir çok değişiklik (INSERT, UPDATE, DELETE) yapan işlemleri içerir.

·         WRITETEXT veya UPDATETEXT ve WITH LOG ifadeleri kullanılarak text veya image data eklemelerini ve değişikliklerini içerir. Transaction log alanını korumak için text ve image değişiklikleri log edilmez.

Bir Veritabanı veya Dosyayı Genişletme

Çok alan parçalandığı zaman veya alan ihtiyacı azaldığı zaman, veritabanının tamamı veya belirli veri dosyaları küçültülebilir.

Tüm Veritabanını Küçültme

Database Consistency Checker (DBCC) ifadesi olan SHRINK DATABASE çalıştırılarak veya SQL Server Enterprise Manager kullanılarak küçültülebilir. Bu, veri dosyalarının boyutlarını küçültebilir ama log dosyalarının boyutlarını küçültemez.

Örnek: Aşağıdaki örnek library veritabanının boyutunu 25 percent küçültür.

DBCC SHRINKDATABASE (library, 25)

Veritabanındaki bir Veri Dosyasını Küçültme

DBCC ifadesi olan SHRINKFILE ile küçültülebilir.

Örnek: Aşağıdaki örnek library veri dosyasının boyutunu 10 MB küçültür.

DBCC SHRINKFILE (library,10)

Bir Veritabanını Otomatik Olarak Küçültme

Kullanılmayan alanı ottomatik olarak geri almak için bir veritabanı seçeneği ayarlanabilir.

Bir veritabanı veya veri dosyası küçültülürken aşağıdaki adımlar göz önüne alınmalı.

·         Resulting Database, model veritabanının veya içindeki verinin veya veri dosyasının boyutundan

daha geniş olmalı.

·         Bir veritabanı veya veri dosyası küçültülmeden önce, veritabanı yedeklenmeli.

·         İşletim sistemine alan sağlamak için TRUNCATE seçeneği kullanılır

·         Tüm verileri, aynı filegrup’ta bulunan bir dosyadan diğerine taşımak için EMPTYFILE seçeneği kullanılır. SQL Server, verinin, EMPTYFILE seçeneği kullanılan dosya üzerine yerleştirilmesine izin vermeyecektir. ALTER DATABASE ifadesi kullanılarak boşaltılmış dosya silinebilir.

Bir Veritabanını Kaldırma (Dropping)

Bir veritabanına uzun zaman ihtiyaç duyulmadığında kaldırılır. Bir veritabanını kaldırma, veritabanı tarafından kullanılan veri dosyalarını ve veritabanını siler.

Bir Veritabanını Kaldırmak için Kullanılan İki  Method

SQL Server Enterprise Manager kullanılarak veya DROP DATABASE ifadesi çalıştırılarak bir veritabanı kaldırılabilir.

Örnek: Aşağıdaki örnek ifade kullanılarak birden fazla veritabanı kaldırılabilir.

DROP DATABASE library, northwind, pubs

Bir veritabanı kaldırıldığı zaman aşağıdaki adımlar göz önüne alınmalı.

v      SQL Server Enterprise Manager kullanılarak bir zaman anında sadece bir veritabanı kaldırılabilir.

v      Transact-SQL kullanılarak, bir kerede farklı veritabanları kaldırılabilir.

v      Bir veritabanını kaldırdıktan sonra, her login ID master veritabanını kullanır.

Belirli Durumlarda Bir Veritabanı Kaldırılamaz

Ø       Herhangi bir kullanıcı tarafından yazmak veya okumak için açılan bir veritabanı kaldırılamaz.

Ø       Kopyalamayla elde edilen bir veritabanı kaldırılamaz.

Ø       Backup’tan açılan bir veritabanı kaldırılamaz.

SQL Server msdb sistem veritabanını kaldırmaya izin verse bile, aşağıdakiler kullanılırsa kaldırmaya izin vermez.

q       SQL Server Agent (SQL Server Aracısı)

q       Replication (Kopyalama)

q       SQL Server Web Sihirbazı

q       Yedekleme History

q       Data Transformation Services

Çoklu Diskler Üzerindeki Veritabanlarını Yönetme

Eğer veritabanı, çoklu diskler kullanırsa, hata toleranslarını arttırmak, daha iyi performans elde etmek, ve veritabanı büyümesine daha kolay yer sağlamak için RAID kullanılabilir. Ayrıca filegrup olarak adlandırılan dosya grupları, farklı disklere veritabanı ve log dosyalarını kaydetmek için kullanılabilir. File gruplar, administrative task’ları basitleştirir, ve kritik dosyaların yedekleme zamanını düşürür.

WinNT Server Hata Toleransını Giderme

RAID seviyeleri tarafından gruplandırılan hata toleransı, sistem başarısızlığa uğradığında veri kaybı olmadan, işletim sisteminin çalışmaya devam etmesini sağlar. 0, 1 ve 5, SQL Server ile en çok kullanılan RAID seviyeleridir.

Disk Yolunmalarını (Striping) Kullanma

Disk Striping, çoklu disklerin içinden veri yazar:

ü       Disk striping tabanlı WinNT Server, RAID 0 seviyesini yerine getirir. Bu en yüksek RAID seviyesidir.

ü       Eğer bir disk bozulursa, stripe set’teki hiç bir veriye erişilemez.

Disk Mirroring’i Kullanma

Disk mirroring, farklı disk üzerinde tamamiyle gereksiz bölünme kopyası tutarak media’nın başarısızlıklarına karşı korur.

¨       Disk mirroring tabanlı WinNT Server, bir yedekleme formudur ve RAID 1 seviyesini yerine getirir.

¨       Disk mirroring tabanlı WinNT Server çok disk alanı ister.

¨       Veri açma zamanı minimize edilebilir.

Disk Striping’I With Parity Kullanımı

Ø       Disk striping with parity tabanlı WinNT Server RAID 5 seviyesini yerine getirir.

Ø       Disk mirroring’e eşit olan hata tolerans koruması elde edilebilir ama az sayıda disk alanı kullanır.

Ø       Sistem başarısızlığında, striped set’in disklerinde kalan kayıp veri yeniden oluşturulabilir.striped setteki disklerden birine ulaşılamadığında, disk striping with parity performans avantajını kaybeder; çünkü geri alım işlemi uzun sürer.

Ø       Disk striping with parity, disk mirroring’ten daha fazla RAM ister

SQL Server ile RAID Kullanma

Veri kaybı engellenerek, hata toleransını ve Performansını geliştirmek için RAID kullanılabilir. Seçilen en iyi performans, az hata toleransına neden olur. Tersi düşünülürse; en büyük hata toleransı en düşük performansa neden olur.

Örneğin; RAID 0 ile çoklu diskler üzerindeki veritabanı biçimlendirildiği zaman ve RAID 1 ile başka disk üzerindeki transaction log yansıtıldığında iyi I/O performansı sağlanabilir.

Filegruplar Yaratma

Eğer donanım düzeni çoklu disk sürücüleri içerirse, veritabanı dosyaları filegruplar içine gruplanarak özel diskler üzerine belirli dosyalar ve nesneler yerleştirilebilir. File gruplar, dosya yığınlarıdır. SQL Server, default olarak bir filegrup içerir ve ihtiyaca göre yenileri eklenebilir.

Filegruplarla, belirli bir dosya üzerine belirli nesneler yerleştirilebilir. Veritabanının tamamını yedeklemek veya açmak yerine filegruplar veya dosyalar yedeklenebilir veya açılabilir (Restoring) .

FileGruplar Kullanılırken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Filegrupları kullanma, gelişmiş veritabanı tasarım tekniğidir. Belirli filegruplar üzerine tabloları, indexleri en iyi şekilde yerleştirmek için veritabanı yapısını, veriyi, işlemleri ve sorguları çok iyi anlamak gerekir. Bir çok durumda, RAID sistemlerinin striping yeteneklerini kullanma, filegrupları yönetme ve tanımlama administrative sıkıntıyı eklemeden filegrupları kullanmayı onaylayan performans faydalarını sağlar.

FileGrupların Tipleri       

İki tip filegrup aşağıda tanımlanmıştır.

Geçerli filegrup, başka bir filegrubun parçası olmayan diğer dosyaları ve birincil veri dosyasını içerir.

Kullanıcı tanımlı filegruplar, ALTER DATABASE ifadesindeki FILEGROUP anahtar kelimesinin kullanımıyla belirlenen filegruplardır.

Geçerli FileGroup’u Boyutlandırmak

Filegrubu boyutlandırma çok önemlidir. Geçerli filegrup bütün tabloları ve sistem tablolarını tutabilecek genişlikte olmalı. Eğer geçerli filegrup’un yeterli alanı yoksa, sistem tablolarına yeni bilgi eklenemez. Eğer kullanıcı tanımlı filegrup’un yeterli alanı yoksa, file gruba ayrılmış kullanıcı dosyaları etkilenir. Filegrup sadece, otomatik büyüme seçeneği işaretlenmemişse dolar. Boş alan elde etmek için otomatik büyüme seçeneği işaretlenmeli.

Örnek: Aşağıdaki örnek library veritabanında kullanıcı tanımlı bir filegrup yaratır ve kullanıcı tanımlı filegruba ikincil bir veri dosyası ekler.

ALTER DATABASE library

CREATE FILEGROUP loanhistorygroup

GO

ALTER DATABASE library

ADD FILE

   (NAME = ‘year1’

    FILENAME = ‘d:\msSQL7\data\loanhist1.ndf’,

    SIZE = 5MB),

TO FILEGROUP loanhistorygroup

GO

FileGrup Bilgilerini İnceleme

Kapasite Planlaması

Sistem yöneticisinin başlıca fonksiyonlarından biri bir veritabanı için alan ve depo ihtiyacını ayırmak, yönetmek ve denetlemektir.

Model Veritabanının ve Sistem Tablolarının Boyutunu Belirleme

Veritabanı tasarlandığı zaman, mantıksal yapısı kurulmalı. Yapı, fiziksel disk alanını dolduran dosyalar ve nesnelerdir. Bunlar, transaction log’u, tabloları ve indexleri içerir.

Bir veritabanı yaratılırken, SQL Server sistem tablolarını içeren model veritabanının bir kopyasını içerir. Yaratılan nesneler, bir yada daha fazla sistem tablosuna eklenecek yeni bir row oluşturur.

Veritabanı Boyutunu Hesaplamak için Gerekli Olan Faktörler

Veritabanını dolduracak alan miktarını hesaplamak için, aşağıdaki adımları göz önüne almak gerekir.

q       Model veritabanının ve sistem tablolarının boyutu

q       Tablolardaki veri miktarı

q       İndex sayısı ve boyutu, anahtar alanın boyutu, row’ların sayısı.

q       Transaction log’un boyutu, her bir transaction’ın boyutu

q       Sistem tablolarının boyutu

Tablolardaki Veri Miktarını Hesaplama

Model veritabanına alan miktarı ayrıldıktan sonra, tablolardaki veri miktarı hesaplanır.

Bu hesaplama, toplam rowların sayısının, row boyutunun, toplam sayfa sayısının belirlenmesiyle yapılabilir.

Bir Tablodaki Sayfaların Sayısını Hesaplama

Tabloların sahip olabileceği rowların sayısı bilinirse, gerekli olan sayfaların sayısı hesaplanabilir.

Bunun için aşağıdaki methodlar kullanılabilir:

¨       Herbir kolonun içerdiği byte sayısını toplanarak bir satırdaki byte sayısı hesaplanır.

¨       Herbir veri sayfasının içerdiği satırların sayısını belirleme. Bunu yapmak için 8092’yi bir satırdaki byte sayısına böl.

¨       Tablodaki rowların sayısını herbir veri sayfasının içerdiği rowların sayısına böl. Sonuç tabloya yerleştirilecek sayfaların sayısına eşit olur.

Note: Bir row, bir sayfadan daha geniş olamaz.

Performans Etmenleri

Veritabanından iyi bir performans sağlamak için aşağıdaki önerileri incelemek gerekir.

Performans ve Hata Toleransını Geliştirmek için RAID’I Kullan

RAID, ya veriye hızlı ulaşmak için ya da verinin güvenliğini arttırmak için kullanılabilir. İstenen hata tolerans seviyesini korurken, performans elde etmek için RAID seviyesini kullan. Performans arttırımını basitleştirmek içiRAID disk striping seçilir.

Disk Sürücüsü İçeriğini Elemek (Disk Drive Contention)

Veritabanı dosyalarını ve transaction log dosyalarını farklı fiziksel diskler üzerine yerleştir. Böylece Transaciton log’a tesadüfi yazılanlar INSERT, UPDATE, DELETE işlemleriyle yarışmaz (çakışmaz). Ayrıca disk sürücüsü içeriğini elemek için filegruplar kullanılabilir.

Filegruplar Kullanılarak Yedeklemeleri Basitleştirmek

Farklı diskler üzerine veritabanı nesneleri yerleştirmek için filegruplar kullanılır. Sürekli değişen dosyalar grubu varsa, bu tablolar ve nesneler sık sık yedeklenebilir.

Tavsiye Edilen Uygulamalar

Aşağıdaki tavsiyeler veritabanı yönetiminde yardımcı olur.

&    Veritabanı ve transaction logu farklı fiziksel diskler üzerine yerleştirme. Bu durum, media’nın başarısızlıklarına karşı korur.

&    Veritabanı server’ları için donanım write-caching mekanizması tasarlanmadıkça, disk kontrolörleri üzerindeki write caching etkisiz hale getirilir.

&    Bir veritabanı yaratıldığında yada değiştirildiğinde master veritabanı yedeklenmeli. Düzenli olarak veritabanı dosyalarının yedeklerinin alınması güzel bir düşüncedir.

&    Transaction log için yeterli alanın olmasından emin olmak. Yeterli alan yoksa, veritabanına erişilemez ve veritabanı değiştirilemez. Yeterli alan yokluğundan kurtulmak için aşağıdaki hareketler takip edilmeli.

&    Artışa yer sağlamak için yeterli alan ayırma

&    Kullanılan toplam alanı sık sık denetleme

&    Disk alanının otomatik olarak artması için otomatik artış seçeneğini kullan.